Platonic forms: example I - Machine art MOMA 1934

Philip Johnson with Alfred barr

'When Alfred Barr and I presented Machine Art at The Museum of Modern Art in 1934, we included Plato’s comments from Philebus in the preface to the catalogue. Plato states that the beauty of geometric forms such as the circle and straight line is absolute. And we believed that at the time. Now, I feel differently. Such things are relative. I am a follower of Heraclitus. The only absolute is change itself.'
Note: but how to measure change if nothing is stable?

The website offers to quotes: one from Plato's Philebus and a quote by Corbusier wherein he speaks of a architecture as a language of forms.

'By beauty of shapes I do not mean, as most people would suppose, the beauty of living figures or of pictures, but, to make my point clear, I mean straight lines and circles, and shapes, plane or solid, made from them by lathe, ruler and square. These are not, like other things, beautiful relatively, but always and absolutely'
Plato. Philebus

'L'architecture est le jeu savant, correct et magnifique des volumes assemblés sous la lumière. Nos yeux sont faits pour voir les formes sous la lumière; les ombres et les clairs révèlent les formes; les cubes, les cônes, les sphères, les cylindres ou les pyramides sont les grandes formes primaires que la lumière révèle bien; l’image nous en est nette et tangible, sans ambiguïté. C'est pour cela que ce sont de belles formes, les plus belles formes. Tout le monde est d’accord en cela, l’enfant, le sauvage et le métaphysicien. C'est la condition même des arts plastiques.'
Note: the intimate connection of the visible with the 'formes primaires'. The visble is therefore not disconnected with perfection. The Platonic forms are everywhere, not only in some sort of heaven.

Le Corbusier. Vers une architecture

On art: functions. New artworks for a new era

26-12-2008
In Irak: plan to destroy all visual remains of Sadam Hoessein period. Place new artworks there as a symbol fr a new era.

On art: the greeting by Bill Viola, 2

http://www.sfmoma.org/multimedia/videos/13

http://www.sfmoma.org/media/features/viola/OS01.html

Beschrijf proces van understanding: boekje stedelijk geeft een hele andere focus dan tekst hier. Kijk tensltte interview.

This caught my eye immediately. The first contact might be seen as a moment of pure visual beauty. This contact with beauty is considered a very powerful criterium in the appreciation of art, certainly for the less advanced. It's possibly the comment most often given to a work of art, either in appreciation or in disgust. The walls of the museum echo the utterances "This is beautiful. This is ugly" almost as if the works in a museum are nothing more than a binary questionnaire that ask the visitors to choose for either beauty or ugliness. The ubiquitous character of the beautiful/ugly judgement is probaly due to its directness. The judgement feels like a natural reflex, unmediated by thought and knowledge. Beauty suggest therefore to be biologically given and comparable with feelings of pain, hunger and lust. This biological moment of beauty is certainly there but it is just a moment, not the whole story. The same applies to hunger, lust and pain. These impulses leave open how to react, what to do to solve it, how to explore. More than that: the criterium for pure beauty is not particular enough for appreciating art. G.W.F. Hegel rightly points out that we consider things in nature beautiful (trees, the sun, clouds, people). This reaction to beauty might inspire us to praise the inventiveness of God or if we do not believe in a God, we praise Nature (which in the end comes down to the same thing). Although god is often given credit for offeringf the individual artist the inspiration for creating a piece of art, we do consider as an artefact created by human beings. A judgement on a piece of art therefore necessarily entails a judgement on the inventiveness of the creator. Here we enter difficult terrain. The only evidence we have in front of is is the artwork. How to understand the intention of the maker? Should we deduce the intention from the direct presence of the art work in front of us? The same problem applies to the religious question why God created certain things. What's the use of evil people, for instance. The existence of evil makes people question God's sanity and/or talent as creator. We would love to question God about this. The bad thing is that we are given scarce information by God. The bad thing is that the artist and the museum offer us scarce information on the intentions of the artist.


It caught my eye purely by it's beauty. The second step was to look closely. What did i actuallly see and could i by close scrutiny start t understand more about the work of art/the intention of the artist and the reasons why it intrigued me? . Beautiful garments, slow motion. expressions, slow better view, distortion, patience, difficult, wanted to know. What;s the p In any case: aInspired by a painting of the Visitation (1528-29) by the Italian artist Pontormo, The Greeting is a video image sequence involving the interactions between three women that is projected onto a screen mounted to the wall of a dark room. In an industrial urban landscape, two women are engaged in conversation when they are interrupted by the arrival of a third woman. The new woman greets the older of the two, apparently her friend, while ignoring the other. She then whispers an urgent message in her friend's ear, further isolating the other woman. With an underlying awkwardness, introductions are made and pleasantries exchanged between the three.

Artist's Proof 2 of edition of 5: Whitney Museum of American Art, New York; Partial and promised gift of an anonymous donor P.4.95

From an evolutionary perspective it again boils down to the same thing since every thing in nature must be explained in terms of it's survival value. From an economic point of view we ask about the practical use of a thing. Precisely because the artwork seems to refuse to be explained in the above mentioned functional uses, it has a chance to be considered as art and not merely as a thing. This is not to say that art does not serve an economic and/or survival function, but the very nature of art questions

On art: the greeting Bill Viola

Goals of these series of comments on artworks and textworks is to make visible how and why knowledge is essential in understanding and appreciating art. This attempt springs from discontent with current truisms about art and appreciation in general. The basic problem arises from the somehow unquestioned principle of freedom in taste. In Dutch there is the phrase: 'over smaak valt niet te twisten', which translates as 'something as: ' there is no point in discussing taste' exactly because the only standard for the free individual is his own personal norm. Although personal taste is of course of the utmost importance it cannot be the starting point. It presupposes some Cartesian super Ego that is the seat of all knowledge as if everything is already available in the ' Ich'. This is not true. We live in a culture, are made and formed by people around us, through us speak voices from the other. To give an example: a student in my philosophy class questioned if i was not given merely my opinion and i reciprocated: but i have been reading from Plato and i tried to explain you what Plato might have meant, albeit from my point of view adapted to our world by using contemporary examples form tv shows and movies. So is this me speaking or are these voices from the past and the now speaking through me? To me the phrase ' i find', ' i think', 'i appreciate' is always the point during a journey that took note of the journey that brought the 'X' into being (X might be an artwork, a person, a phenomenon). The ' I find' is not the starting point, nor the basis of judgement. Of course it is claimed to be the basis of judgement in our area of freedom of taste but it leads to senseless utterances. I do not deny people's freedom of appreciation but i do insist that we first have to take a journey. To sit still and judge is a pity. Accept the invitation, become knowledgeable, understand the criteria for you judgement, explore the boundaries wherein meaning comes into being.

* Other concerns are to make explicit the criteria wherein meaning can function. Art is an excellent laboratium for this because it functions at the boundaries (and breaks through them) of how we perceive. Reflecting on art is therefore also reflecting on meaning per se.
* This explicitation of criteria is also a critique on contemporary practices of exhibiting art. There seems to be a tendancy to show artworks as if they exist within themselves. They are presented as a substance, a thing that can exist by itself without any need of an other. Therefore in a museumspace the things just hang there on the wall, without context, without explanations, without explication of the goals of the artist. The idea behind this seems to be: a) the artwork speaks for itself because it is self-evident b) The viewer knows the context (how?) and therefore can figure out the complex meaning of the work) c) The viewer has to be totally free in his interpretation. An artwork can be anything according to the freedom of taste. d) Art functions in a domain that is in principle irrational. Therefore any textual attempt to explain destroys the autonomy of the artwork.e) Although context and explanation can enhance to appreciation af an artwork there is still an indestructible core in the work that can be appreciated without any context. This core speaks directly to you (how beautiful). This first encounter may be an invitation to explore more into the artwork after seeing it for the first time. f) There is only one criteria for appreciatiing an artwork namely: do i find it beautiful? What is beautiful is taken as a purely personal taste. Therefore no context is needed.

Main question: What can art make visible? (collect utterances from art critiques, text in museum that supports the artwork)

Sein und Shine, interpreation creates reality instead of the other way around

From: Amadae Rationalizing Capitalist Democracy

'(...)the Cold War struggle was not so much one of enemy pitted against enemy in a ferocious to-the-death struggle as it was a fight over which interpretation of Cold War events would prevail and would serve as the foundation for determing action. Here the drama is recast such that, rather than seeing the United States as a unified actor on a bipolar world stage, it is an internal US struggle among interested parties vying to gain control over defining the Cold War. Those whose interpreation of events were accepted had the power to direct policy. Thus, ironically, the actual Cold War drama lay in the manufacture of the Cold War itself, as policymakers sougt to convince the American nation of its peril and to orchestrate policy reforms in order to stave off the perceived threat.'

Note: the Cold War history provides excellent material for demonstrating the power of imagination and deception to create reality. Reality is manufactured. Reality is not a given. Of course, the policmakers depict threats as real and given, objectively there and explains their policies as a strategy that disarms the threat of its reaility. Amadae shows the amazing history of how American Cold War policy was based on and legitimized on the missile gap with the Soviet Union. This gap never existed! The proof for that was available to policymakers. To make things more complicated: policymakers deny that they lied (which seems the only possible conclusion). Luminaries like Rumsfeld and the Harvard historian (i forgot his name) repeat this line of reasoning in the seventies: although there is no proof that there is a missile gap, that does not mean that the Soviets have less weapons. The Soviets are namely perfectely capable of deceiving us. They probably fabricated weapons that are invisible for our intelligence agencies. The argument of the invisible weapon worked perfect in the Iraqi war as well. The same is true for the threat of invisble terrorist that, because they are invisble, can be everywhere anywhere anytime. The invisible is real.
Note: Part two of the Power of Nightmares by Adam Curtis shows us the Rumsfeld epoche in Cold War history. Team B, or how paranoia defines reality. The difficulty is always to determine whether these people are really lying or that they really believe in the reality of their vision. This is the big question in the debat between Reality and Schijn/Schein (what sthe Englsih equivalent to this). Of course the problem of lying and truth is central to the first dialogues of Plato.


Reality must be manufactured.

Sein und Shine, notes on Baudrillard and the gulf war

Form the introduction to 'The Gulf War did noy take place'


1. 'Occasionally, the absurdity of the media’s self-representation as a purveyor of reality and immediacy broke through, in moments such as those when the CNN cameras crossed live to a group of reporters assembled somewhere in the Golf, only to have them confess that they were also sitting around watching CNN in order to find out what was happening. Televison news coverage appeared to have finally caught up with the logic of simulation.'

2. 'In the words of one commentator, for the first time, ‘the power to create a crisis merges with the power to direct the movie about it. Desert storm was the first major global media crisis orchestration that made instant history.’

Note:
1. The grand discusion pivots around the question of the existence of an original truth that can subsequently be representated into news (Plato's problem of mimesis). In the classical mimetic perception physical closeness (the reporters) means being close to the original (the reality, so to speak). The reporters account is exactly valued because he is right there right now, seiing it with his own eyes. His reporter skills allow him to capture this original truth in text and image. The reporter is our sixth sense, our extended eyes and ears. The reporter makes it look (through his representation) that we are there on the spot.
This example beautifully problematises the whole relationship between original and representation. The representation (tv) is obviously more real then what the reporters can see with their own eyes. So what is the original? Baudrillard denies the existence of an original. There are only signs (simulacra) that form the hyperreal. The hyperreal infects our perception of reality, as we can conclude from the second quote. The coverage of war is compeletly orchestrated. We see no casualties. Coverage is focused on showing the technological superior weapons. We see our soldiers walking around in determined fashion. The enemy is either a vague rattling of far away guns or subdued prisoners or people that looked relieved now that they don't have to fight anymore. Bombs are depicted as innocent destroyers since their superior technology makes them incapable of destroying anything human; they always hit with precision building and people that represent evil. On top of this, the chronology of war is preented to us by a press officer who chronicles the clean results. Questions are never answered because this wil jeopordize the 'operation' (note the clean medical sound of that: soldiers defecate, take out the malfunctioning without destroying the healthy tissue). Now that reporters take this fabricated account as a the source of news about the war, how are we are going to see the war for what it really is? Isnt this what we see the reality of the war?
* Question: Does Baudrillard think of the hyperreal as a new historical form or is it just a radicalisation of already existing forms?. I would like to argue that the realtion between original and respresentation always has been problematic. There has never been an original not now, not tomorrow, not yesterday. Baudrillards critique on the disneyfication of reality holds true for christification of reality as well.

Related fields of inquiry:
For the representation of war check this beautiful book on painting war.
Pentagon and Hollywood, documentary on how Pentagon finances and controls the Hollywood war movies.
The first great work of European literature is about a war. What does that tell us? Homerus does not make use of Hollywood dichotomy between good and evol. The trojans are as brave and good (or bad) as the Greeks.

Terugkeer als vooruitgang, verandering van het eeuwige

Woensdag 5 november 2008, 3e uur: filosofie.

Ja, luister. We gaan beginnen.

Wie vannacht of vanochtend - dat hangt er maar net vanaf of je opgebleven bent of niet - de overwinningsspeech van Obama heeft beluisterd, was ongetwijfeld onder de indruk, al was het maar omdat we hier getuige waren van een 'historisch moment'. Wat dat inhoudt: getuige zijn van de geschiedenis, iets va dichtbij meemaken terwijl het toch echt aan de andere kant van de wereld is en we louter een tv-scherm als toegang tot het 'live', oftewel, levende moment tot onze beschikking hebben, over dat soort vragen wilde ik het vandaag niet hebben.
Wel over de speech. Toen mijn tranen waren opgedroogd en ik voor de tweede keer de speech op internet bekeek, nu al met een gevoel van historische afstand, immers het was niet 'live' maar opgenomen, een tweederangs moment waarin je als toeschouwer vanuit het levende nu de arena van het verleden waarneemt, viel me op dat de Nederlandse ondertiteling van twee zaken een verkeerd vertaling gaf: Obama sprak van hernieuwing en niet louter vernieuwing en hij had het niet over moeilijkheden maar uitdagingen (challenges). De twee zaken hebben met elkaar te maken. Maar om dat helder te zien heb je kennis van de geschiedenis en filosofisch inzicht nodig. Gelukkig heb ik dat en gelukkig bestaat er zoiets als een school waar jullie naartoe kunnen om dat te leren. Wees daar dankbaar voor Marly, en praat er dus niet doorheen.

De speech. Obama begint in klassieke stijl. De regels van de retoriek, in makkelijke woorden: de regels voor het geven van een goede presentatie, vereisen dat in je eerste zin al de essentie van je betoog neerlegt. De rode draad moet meteen ontsponnen worden. Zo hoort het. Laat je dus niet verleiden tot vaag inleidend gebabbel, over hoe je nadacht over wat je ging zeggen, dat dat zo moeilijk was: nee, boem: meteen beginnen. Gebruik ook geen powerpoint: dat doet Obama ook niet. Het leidt alleen maar af. Goed, terug naar de speech. Obama zegt: 'Als er ergens iemand is die nog steeds betwijfelt of in Amerika alles mogelijk is, die zich nog steeds afvraagt of de droom van de stichters van ons land nog leeft (...), u heeft vanavond uw antwoord gekregen.' Opmerkelijk is dat het hier en nu waarin net de verkiezingsuitslag bekend is geworden, een bewijs is voor het bestaan van de idealen, of preciezer: de droom die de founding fathers in 1776 met de Declaration of Independence al hebben uitgeroepen. Wat die droom is heeft Obama, indachtig de opbouw van een goede presentatie, ook al genoemd, namelijk in essentie is de droom van Amerika de zekerheid dat alles mogelijk is. Om op de zaken vooruit te lopen, of beter: vooruit te wijzen naar het einde van de speech die in de eerste zin al uitgesproken wordt: als Obama besluit met de woorden 'Yes, we can' is duidelijk dat de droom van de stichters samenvalt met de schijnbaar nieuwe slogan van Obama's campagne: Yes, we can is niets nieuws. Het heeft altijd al bestaan vanaf het geboortemoment van Amerika in 1776.
Bij nadere beschouwing levert deze opening een bijzondere spanning op: de idealen van vrijheid en democratie bestaan al vanaf het begin, maar toch is het mogelijk aan hun bestaan te twijfelen. De idealen bestaan al vanaf het begin, maar toch moet het hier en nu opnieuw het bewijs leveren dat ze bestaan. De idealen bestaan al vanaf het begin maar toch vereist het telkens inspanning ze te realiseren, waar te maken, van droom tot werkelijkheid te maken. Abstracter geformuleerd: Hoe kan iets er al zijn, maar nog niet reëel zijn? Om dat concreet te maken en helder te begrijpen hoeven we alleen maar de impliciete boodschap van Obama's openingszin te duiden, want waarom begrijpen we meteen dat Obama, zonder het expliciet uit te spreken, deze verkiezingsuitslag als een bewijs van de Amerikaanse droom ziet dat alles mogelijk is? Uiteraard verwijst hij hier naar een lange geschiedenis van slavernij, een opeenvolging van hele reële gebeurtenissen die de hooggestemde idealen van vrijheid en gelijkheid ontkrachten. Zo wordt inzichtelijk dat idealen al als een ideaal kunnen bestaan, zonder dat ze, en let op hoe lastig het nu wordt dit nog precies uit te drukken, daadwerkelijk bestaan, met de nadruk op daad in het woord daadwerkelijk. Een ideaal is inderdaad iets anders dan een daad. Zie het spreekwoord dat we de daad bij het woord kunnen voegen. Zo bezit het ideaal de belofte van een toekomstige voltooiing. Het is er al, maar nog niet helemaal. Of, en die dimensie belicht Obama ook al in de openingszin door het kleine woordje 'nog', degenen die zich afvragen of de droom van de stichters van ons land nog leeft, een ideaal kan in sterkere mate in het verleden al gerealiseerd zijn, aan verval onderhevig zijn geraakt, en om een inspanning vragen om het ideaal opnieuw steviger in de realiteit te realiseren. Die subtiele spanning tussen het ideaal en de realisering, de droom van de stichters die in de geschiedenis stapje voor stapje meer werkelijkheid wordt, soms in verval geraakt en dan weer des te harder (de verkiezing van Obama) tot realiteit wordt, deze spanning ontging de vertaler van de speech. Obama sprak steeds van remake, reclaim, renewal, om daarmee de aandacht te vestigen op het teruggrijpen naar die tijdloze idealen van vrijheid en gelijkheid. In de vertaling was alleen sprake van vernieuwing, maken en uitroepen. Waarom kun je je afvragen en dat is een verdomd goede vraag. Misschien heeft het ermee te maken dat wij in Nederland niet serieus aan geschiedenis doen. Geert mak heeft er een leuk en gezellig verhaal van gemaakt en we maken niet voor niets een nieuw groot museum waarin de geschiedenis van Nederland vanaf een afstandje als luchtig vermaak bekeken kan worden. Gek genoeg noemen we dat een ver ontwikkelde vorm van historisch bewustzijn. Als onderscheid met de Europeanen die zich van hun geschiedenis bewust zijn, wordt weleens van Amerikanen gezegd dat ze geen geschiedenis zijn, geen historisch besef hebben, dat alles heden is. Misschien klopt dit, maar tegelijkertijd zien we dat juist daardoor voor Obama de geschiedenis relevant is, niet is afgelopen, steeds doorloopt. De rode draad van de geschiedenis is hoe idealen zich realiseren, steeds weer in nieuwe gedaantes en dat maakt Obama concreet voorstelbaar in de prachtige slotpassage waarin hij reflecteert over het leven van een zwarte vrouw van 106. Haar levensgeschiedenis laat zien hoe onvrije Afro-Amerikanen en onvrije vrouwen, vrij konden worden. Haar levensgesechiedenis spiegelt de geschiedenis van Amerika en ja, de wereldgeschiedenis, een geschiedenis van oorlogen en onderdukking, tijden waarin de idealen van 1776 waren gedoofd, maar nooit uitegdoofd en altijd in staat weer tot een baken van licht te worden, een richtpunt dat bereikbaar is, aangeeft welke koers we dienen te varen. Yes, we can. Het is mogelijk, omdat het altijd al mogelijk is geweest. Yes, we can en met die hoop als krachtbron spreekt Obama uiteraard niet over moeilijkheden maar over uitdagingen, omdat vantevoren al vaststaat dat we het kunnen, altijd al gekund hebben. Alle veranderingen die we realiseren kennen hun inspiratie in tijdloze idealen. In de laatste zin keert Obama terug bij het begin van de speech waar hij sprak over de droom van 1776. Yes, we can: 'It is the timeless creed that sums up the spirit of a people.' En zo zien we hoe we terugkeer een vooruitgang kan zijn, hoe Amerika steeds verandert maar eigenlijk altijd hetzelfde blijft. Ja, dat kan echt.



Verder: powerpoint als zwaktebod. Neemt de schijn van improvisatie en aanwezigheid weg, de illusie die een goede spreker kan creeren dat hij dit voor het eerst denkt en in een levendige (en geen ingestudeerde) beweging van het een naar het ander wordt geleid. Het mooiste compliment dat ik ooit kreeg is dat ik betrokken was bij mijn onderwerp, geen ingestudeerd verhaal afdraaide (terwijl dat natuurlijk wel het geval was).
Historisch moment, gelijktijdigheid neemt door internet af (betoog dat ik n de pauze hield), aanwezigheid, Olympische spelen, uitroepen paus, wat zien we eigenlijk en hoe echt is onze aanwezigheid?
Tijdloze van Amerikaanse droom, frontier, geen grenzen, permanente vernieuwing. Zie Schama.

In the news: New definitions, original sense, same problems

In Newsweek Lisa Miller writes on the diversity of religious support for Obama. The norm is no longer the narrow definition of religion that equates the belief system of white christian evangelicals with true religion. Instead, a whole range of religious and spiritual points of view merged in one point of view: a vote for Obama. Diversity and openness combined with an inquisitive attitude seem to be the keywords for the new spirit that Obama embodies, not only when it comes to the spiritual. Michael Hirsch celebrates the end of anti-intellectualism of the Republican era, the simplistic good vs. evil worldview that made any nuance impossible, the narrow mindedness that made anti-abortion and anti-gay into the essence to what it meant to be religious as well als the only things that determined your vote. Obama embodies here the same attitude of openness, the possibilitly of doubt as an invitation for thorough analysis, an inductive approach to solving challenges instead of applying rigorous principles derived from ideological pure axioms.
It is good to note that these changes and new definitions are a return. Change is never completely new. Religion has always been marked by diversity as well as the effort to construct rigid monolithic belief systems (see monotheism). Political history has seen era's of intellectual openness as well as anti-intellectual slogan politics. Obama's new spirit is therefore also an old spirit. The problem remains that when looking back in history anti-intellectualism and rigid belief seem to prevail. Why is that and what does it tell us about the future?

Metaforen voor de economie (Sein und Shine)

Femke Halsema over de kredietcrisis. Een metafoor voor de crisis om te rechtvaardigen dat minister Wouter Bos zonder goedkeuring van de kamer maatregelen mag nemen.

'Een minister die de Nederlandse sector overeind probeert te houden, moet niet te veel worden lastiggevallen, zeker als hij het duidelijk goed doet. Dat vond zelfs de oppositie. GroenLinks leider Femke Halsema zei: 'Bij een slagaderlijke bloeding moet je eerst de patiënt in leven houden'. (NRC zaterdag 18 oktober. Merk overigens de inconsistentie op: hoe kan Bos gecontroleerd worden op of hij het goed doet, want later in het artikel wordt gemeld dat Bos gevoelige informatie niet aan de kamer meedeelt).

Enige kanttekeningen bij het gebruik van een metafoor.
* Het gebruik van een metafoor dient om een abstracte, moeilijk te vatten situatie, concreet en voorstelbaar te maken.
* De houdbaarheid van een metafoor hangt ervan af of de vergelijking tussen het abstracte en het concrete standhoudt.
* Jammergenoeg valt over de houdbaarheid van de vergelijking juist zo moeilijk te beslissen, omdat hetgeen dat in een metafoor vervat wordt zo abstract en moeilijk te duiden is, niet feitelijk is. Een metafoor kan met andere woorden niet gefalsificeerd worden door een beroep te doen op concrete feiten.
* Er vindt in een metafoor een vreemde omkering plaats van schijn en werkelijkheid. Het abstracte dat verwoord moet worden in iets concreet voorstelbaars, is wel de werkelijkheid. Het concreet voorstelbare (hierboven de slagaderlijke bloeding) is slechts schijn. Er is immers geen sprake van een echte slagaderlijke bloeding, maar van een kredietcrisis. De schijn moet zo bezien de werkelijkheid bijschijnen om te zien wat er aan de hand is. Dat is een verraderlijke, misleidende operatie.
* De waarde van metaforen kan oa getest worden door andere mogelijke metaforen voor de abstracte situatie te bedenken. Bijvoorbeeld, de veelgebruikte metafoor waarin de economie een 'survival of the fittest' is'. In deze metafoor worden abstracte economische processen vergeleken met de dierenwereld. Merk op: deze metafoor (en dat is gevaar met elke metafoor) wordt door vele zeer letterlijk genomen. Dat geeft een hele andere versie van de abstracte situatie weer. Een menselijk lichaam dat doodbloedt moet gered worden, maar in de dierenwereld sterft onherroepelijk de zwakste en dat is, zoals dat heet, goed. Alleen de gezonde dieren overleven. Deze evengoed te verdedigen metafoor geeft derhalve helemaal geen rechtvaardiging voor de noodmaatregelen van minister Bos.

Een korte les in kritisch lezen of hoe een bril de doorslag gaf (gereedschapskist v. geschiednkunde)

Voordat ik begin met de uitleg van de politieke contracttheorie en de materialisering van de theorie van de Trias Politica in de eerste grondwet van Amerika, eerst even een kleine rondgang langs de kranten. Let wel: dit keer een afwijkende boodschap! Dus Sven, Thomas: even stoppen met babbelen en luisteren. Ik weet dat ik er vaak op hamer dat je moet lezen, niet alleen om kennis op te doen over de wereld, maar ook om je een gevoel voor taal te geven, een groter vocabulaire, een betere algemene ontwikkeling. Vandaag voeg ik daar een ietwat tegenstrijdig puntje aan toe: lees kranten kritisch om er zo achter te komen hoe de wereld niet in elkaar zit, wat slecht schrijven inhoudt en tot welke absurde rotzooi de gemakzucht en incompetentie van journalisten kan leiden. Deze vaardigheid is extreem belangrijk om tot een goed geschiedkundige uit te groeien. Meer in het algemeen kun je door te leren kritisch kranten te lezen de wereld zuiveren van de leugen.
Ik weet het: dat is een nogal negatieve aanbeveling maar het is nodig. De krant is geen objectieve spiegel waarin de gebeurtenissen van de wereld helder in worden weerspiegeld. Natuurlijk zijn er gradaties. Ik heb het hier nu even niet over de kwaliteitskranten. Ook daar valt vast en zeker wel wat aan te merken, maar dat valt in het niet bij de gratis rotzooi die jullie dagelijks in je handen krijgen gedrukt. Daaruit lees ik nu een stukje voor. Ik hoop dat je vervolgens inziet hoe deze 'journalist' een absurd soort waarheid produceert die jammergenoeg niet onschadelijk is.
Vanochtend in de trein op weg naar school las ik dit artikel Sarah de Verlosser met als onwaarschijnlijke ondertitel 'Nederlandse vrouwen lopen weg met Palin'. Even verderop leerde ik ook dat ze 'binnenkort wellicht de eerste vrouwelijke vicepresident van de VS' is. Vooral het woord wellicht vond ik frappant. Ik zou eerder kiezen voor het woord 'mogelijk', zeker omdat de peilingen niet direct wijzen op een overwinning van McCain. Ander punt: het woord Verlosser stond niet tussen aanhalingstekens dus moet je blijkbaar als lezer er vanuit gaan dat het de mening van de krant is. Deze Verlosser wordt, zo worden we als lezer voorgehouden, in Nederland ook enorm geprezen. Er wordt hier zonder voorbehoud gesproken van Nederlandse vrouwen die haar als een rolmodel zien. De 'journalist' voert als 'bewijs' aan dat ene mevrouw Mees die iets voor de campagne van Hillary heeft gedaan, Palin een rolmodel vindt, zonder dat ze het overigens met haar standpunten eens is. Hmmm, dat lijkt me niet echt een bewijs dat Nederlandse vrouwen met Palin weglopen. Maar de journalist heeft na grondig onderzoek nog wat extra bewijslast verzameld. Er komen een paar christelijke vrouwen aan het woord die ook wat vaag babbelen over een rolmodel. Vervolgens blijkt de brede aanpak van de journalist. Niet alleen de christelijke vrouwen, ook nog eens de hockeymoeders vinden Palin helemaal top. Althans, dat moet blijken uit het antwoord van een hockeymoeder. Ze herkent zich wel in 'hockeymom' Palin, al gaat het bij Palin overigens om ijshockey en niet om trutjes die in te korte rokjes over het veld lopen te huppelen. Erger dan dat is dat uitspraak van de hockeymoeder helemaal geen levert dat ze wegloopt met Palin. Ze beweert alleen dat ze het goed vindt dat er vrouwen actief zijn in de politiek. Dat vind ik ook, maar dat maakt me nog geen fan van Palin. Er zijn ook meer vrouwen actief in de politiek dan alleen Palin.
Dat was dan het artikel. Waar het me om gaat is dit: ten eerste, de journalist komt met een uiterste suggestieve kop. Een Verlosser, met een hoofdletter en zonder relativerende aanhalingstekens is nogal wat. Vervolgens wordt de brute stelling dat nederlandse vrouwen met haar weglopen totaal niet onderbouwd. Er is wat vaag gebabbel over rolmodel die de journalist of gewoon even verzonnen heeft (wie controleert dat) of verkregen heeft met wat snelle telefoontjes. Alleen mevrouw Mees rept even over het feit dat tegen haar standpunten is. In dit hele artikel wordt daar verder met geen woord over gerept. De kritiek die er op Palin is, haar conservatieve standpunten tegen homo's, abortus (ook na verkrachting), creationisme op school, jagen op dieren, boren op Alaska met alle milieuschade van dien; niets van dit alles schijnt relevant te zijn. Daarmee creëert de journalist het gevaarlijke idee dat het in politiek louter om imago gaat, niet alleen door het alleen over het imago van Palin te hebben, maar op een belangrijker niveau door als 'journalist' zichzelf te ontslaan van enige kritisch vermogen. Het hele artikel is louter suggestie en totaal niet onderbouwd. Als dit soort 'journalistiek' door jullie gelezen wordt dan zal het nooit wat worden met de democratie die louter kan bestaan als de kiezer een rationeel standunt weet te ontwikkelen.
Klinkt dat overdreven? Laat ik dan afsluiten met de fraaiste zin uit dit stuk waaruit volgens de 'journalist' blijkt dat Palin de Verlosser is en Nederlandse vrouwen met haar weglopen. Een ChristenUnie-kamerlid verklaart: 'En Palin heeft net als ik een bril. Dat spreekt me aan'. Het kritische commentaar van de journalist op deze bizarre opmerking blijft achterwege. Blijkbaar is dit een valide argument. Als een bril de doorslag geeft dan is de democratie ten dode opgeschreven.

Proefwerkvraag: Over de waarde van kennis (gereedschapskist v. filosofie)

Dan nu vraag 2. Ik lees voor:

2.
a. In bron 2 hanteert een Harvardprofessor een normatieve opvatting over het nut van kennis.
- Leg aan de hand van bron 2 uit wat deze normatieve opvatting van de professor inhoudt.
- Leg vervolgens aan de hand van bron 2 uit hoe de professor vanuit zijn normatieve opvatting McCain en Palin bekritiseert.

Daar wordt nogal wat gevraagd inderdaad. Maar als je stap voor stap te werk gaat dan komt het goed. Je begint allereerst met het omschrijven van wat een normatieve opvatting is. Daar hebben we het in de les uitgebreid over gehad. We stelden vast dat normatief verschilt van descriptief. In hoeverre dat verschil echt bestaat, dat viel, zoals we zagen, lastig te bepalen. Een descriptieve beschrijving registreert louter dat wat er zichtbaar is. In een descriptieve beschouwing onthoud je je van elk waardeoordeel, of anders gezegd: elke vorm van normativiteit. Je zou dat objectief kunnen noemen, maar je kunt je afvragen of we een dergelijke descriptieve beschrijving wel op een zinvolle manier de werkelijkheid ter sprake kunnen brengen. Denk aan het voorbeeld van het beschrijven van een voetbalwedstrijd. Als we zonder enige norm, zonder enig besef van wat goed en slecht is in het voetbalspel, registreren wat we zien, dan kunnen we louter beschrijven dat er mensen in verschillende tenues rondlopen die tegen een bal aanschoppen. Hoe zouden we zonder enige vorm van een norm een pass kunnen beoordelen op goed of slecht, hoe zouden we zonder norm de beslissingen van de scheidsrechter kunnen bekritiseren, hoe zouden we meer in het algemeen ook maar iets kunnen begrijpen van hetgeen op het veld gebeurt als we geen norm hebben? Zo kwamen we tot de voorzichtige suggestie dat misschien elke poging tot beschrijving al een waardeoordeel in zich heeft, dat we zien wat we zien altijd bepaald is vanuit een bepaalde norm van wat mooi, goed of waar is.

Ik dwaal af. Waar het om gaat is dat een normatieve opvatting een bepaalde norm/waardeoordeel bevat aan de hand waarvan je iets beoordeelt. In dit geval is dat de norm voor goede en slechte kennis. Kijken we nu naar de bron. Daarin lezen we:

'Ms Palin en senator John McCain wekken telkens de impressie dat kennis van zaken overgewaardeerd wordt, dat volks oprechtheid beter is dan verfijnde manieren, dat het hebben van een sterke overtuiging belangrijker is dan analyseren. In hun visie betekent dit dat het kunnen zien van Rusland vanuit Alaska je begrip geeft van internationale politiek, dat als je in een staat in de buurt van de Noordpool leeft je ook meteen verstand hebt van het klimaatprobleem. In het geval van McCain: deze schreef kortgeleden dat hij het technologiebeleid begrijpt, omdat hij tijdens de Vietnamoorlog een paar vliegtuigen heeft bestuurd'. bron: NY Times.

Misschien eerst even iets over de stijl van de professor. Misschien is dit ietwat over the top. Alhoewel de voorbeelden kloppen (McCain en Palin hebben dit daadwerkelijk gezegd) leidt de opeenstapeling van deze voorbeelden tot een dermate ridicuul resultaat, dat het onwerkelijk overkomt. Zo schiet de professor wellicht zijn doel voorbij. Het is nu makkelijk om de professor van overdrijving en spot te beschuldigen om zo Palin en McCain als overwinnaars uit de strijd te laten komen.
Dat zou jammer zijn temeer omdat de professor een heel belangrijk thema aansnijdt, namelijk het nut van kennis en iets dieperliggend: de vraag naar wat kennis inhoudt.
De normatieve opvatting van de professor over wat als nuttige kennis mag doorgaan ligt besloten in de tegenstelling tussen enerzijds volkse oprechtheid, een sterke overtuiging en persoonlijke ervaringen tegenover verfijnde analyse en een brede oriëntatie die het direct persoonlijke overstijgt. Abstracter geformuleerd: hier is sprake van de tegenstelling tussen het simpele, directe, persoonlijke en eenvoudige en het complexe, het vergelijkende, de afweging, de rationele analyse van vele standpunten, de twijfel. Weer anders geformuleerd: hier staat de onberedeneerde mening tegenover rationele wetenschap.
In onze epoche van de democratie wordt aan beide vormen van kennis evenveel belang geacht, immers: elke stem telt. Willekeurig welke mening van de man van het volk die zijn persoonlijke anekdotiek tot universeel toepasbare waarheden promoveert, wordt daarmee relevant. Sterker nog, de willekeur van de persoonlijke mening wordt uitgangspunt van het imago van volkse oprechtheid dat Palin en McCain zich aanmeten. Vooral Palin speelt deze act met verve. Haar platte accent benadrukt dit simpele, directe en volkse. Toen Palin in het debat met Biden gevraagd werd naar haar opvatting over de kredietcrisis gaf ze geen analyse maar vertelde ze over de mening van Joe de Loodgieter die hij aan de rand van het voetbalveld waar de volkse Palin haar voetballende zoon gadesloeg, ten beste had gegeven. 'Ik maak me zorgen over mijn huis en baan', zei Joe en in die volkse simpelheid en niet in de analyse van de specialisten lag volgens Palin de kern van de kredietcrisis. De porfessor geeft aan dat McCain dezelfde logica het besturen van een vliegtuig (persoonlijke praktijkervaring) gelijkstelt aan kennis van technologie in het algemeen.
Zie hier precies de reden waarom Plato democratie een stupide idee vond. Wat telt volgens Plato is niet de hoeveelheid meningen maar de rationele waarde van een standpunt. Plato ergerde zich groen en geel aan de schoenenmakers die als halve zolen alle rationaliteit aan hun laars lapten en met populistisch gebral de massa achter zich wisten te krijgen.
De kritiek van Plato behelst precies de normatieve opvatting van de professor. Jammergenoeg is zijn norm niet de algemene norm. Al sinds jaar en dag weten presidentskandidaten dat ze niet te intellectueel moeten overkomen. Kennis van zaken is dodelijk. Bush en Reagan hebben dat goed begrepen (als ze het al begrepen). De nederlaag van Al Gore wordt doorgaans toegeschreven aan zijn intellectuele aanpak. Kennis van zaken is in de wondere wereld van Palin en McCain daarmee eerder een handicap dan een verdienste. Of preciezer geformuleerd: kennis van zaken heeft bij hen een ander karakter. Om terug te keren naar het voetbalspel: er zijn mensen, ja, heel veel mensen, die denken dat als ze iets van voetbal weten deze kennis over voetbal een algemene geldigheid bezit die overal op toepasbaar is.

Wat redelijk is, dat is werkelijk en wat werkelijk is, dat is redelijk (economie, gereedschapskist filosofie, sein und shine)

Is er weleens een tijd geweest dat er geen crisis was? Of scherper geformuleerd: is er een tijd geweest waarin in de media geen sprake was van een crisis? Ik gok zo van niet. Als de tijd het toelaat zal ik een grafiek maken met een tijdlijn als x-as en op de y-as de verschillende crises die we de afgelopen tien jaar hebben ondergaan.
Alle dagen crisis dus. Dat er altijd sprake is van een crisis -of het nu om het klimaat, de beurs, de economie in het algemeen, de situatie in het Midden-Oosten, de probleemjongeren, de kabinetscrisis, het terrorisme, de veiligheid in het algemeen, de oorlog in Irak, de prijs van de olie...enz., gaat- maakt de betekenis van het begrip crisis problematisch. We begrijpen een crisis namelijk als een uitzonderingssituatie, een afwijken van het normale. Maar waar blijft het normale als er altijd crisis is? Of moeten we dan stellen dat de crisis een permanente toestand is en het normale dus een permanente uitzonderingstoestand behelst? Dat klinkt niet alleen vreemd; dat is absurd.

De huidige kredietcrisis geeft aanwijzingen tot een beter begrip van wat een crisis inhoudt. Opvallend is het vaak genoemde onderscheid tussen een 'fictieve' en een 'reële' economie. De fictieve economie slaat dan op de financiële wereld en de reële economie op, ja wat eigenlijk? In ieder geval allesbehalve de financiële wereld. Deze 'fictieve' economie geeft aanleiding tot allerlei borrelpraat en makkelijke wijsheden waarin economie, geld, rente, winst, beurskoersen worden gereduceerd tot illusie en massapsychologie. Het gaat allemaal om 'vertrouwen'. De fictieve economie krijgt allerlei omschrijvingen opgeplakt waarin het illusoire en daarmee 'niet echte' overheerst. Zeepbel, luchtkasteel, gouden bergen, speculatie en dat spat uit elkaar, bleek windhandel, bleek nergens op gebaseerd, was gebouwd op drijfzand en als uitsmijter is dat hele fictieve bouwwerk vooral irrationeel en daarmee onwerkelijk. Zo doet 'men' verwoedde pogingen om het reele te zuiveren van het irrationele karakter van het fictieve. Dat is nogal radicaal. Laatst verklaarde zowel de CEO van Akzo Nobel als KPN dat de beurskoeren geen reële indicatie (dus fictief, dus irrationeel, dus niet werkelijk) geven van de waarde van het bedrijf. Daarmee dondert het gehele bouwwerk van de vrije markt in elkaar. Immers, daarin wordt ons voorgehouden (en die nonsens hebben we de afgelopen 30 jaar continu moeten aanhoren) dat vraag en aanbod de reële waarde bepalen. Er is geen ander criterium voor waardebepaling. Nu verklaren de CEO's dus doodleuk dat er blijkbaar een extern waardecriterium is buiten de wet van vraag en aanbod om. Als dat zo is, dan maakt dat in een klap de beurs overbodig. Sterker nog, zo bezien vormt de beurs een gevaar. De Ceo's verklaarden keer op keer dat de (irrationele) bewegingen van de beurskoersen, gezonde bedrijven stuk kunnen maken. De fictieve economie mag dan een 'zeepbel' zijn; ze heeft ook de kracht gezonde (en daarmee reele) bedrijven kapot te maken. Dat laatste doet afvragen wat er zo fictief is aan de fictieve economie en wat voor soort zeepbel de beurshandelaren de afgelopen decennia geblazen hebben. Aan de Ferrari's, de huizen en de dikke bankrekeningen van de beurshandelaren is overigens ook weing fictiefs aan.

Maar we hebben het hier over een helder begrip van het woord crisis. Een sleutel tot begrip ligt in een de metafoor van het 'brandblussen'. Op een ander tijdstip zal ik aan de hand van krantenknipsels de wildgroe van metaforen analyseren die in de economie gebezigd worden (wat de economie als domein van de werkelijkheid nogal sprookjesachtig maakt). Wouter Bos sprak laatst van de lucifer en de brand. Dat er een brand was dat kon iedereen nu zien. Die brand moest eerst geblust worden. Daarna was er pas tijd om te weten wat de lucifer was die de brand had aangestoken en belangrijker: wie, wat, waar en hoe verantwoordelijk was voor het aansteken van die lucifer. Dit klinkt logisch, maar dat is het niet. Een brand blussen betekent symptoombestrijding. Zeker, in het echte leven waar de brandweer er echt op uittrekt om een brand te blussen is dat heel nuttig. Maar als metafoor (een fictieve vergelijking) voor het bestrijden van de crisis gaat het volledig mank. Je kunt namelijk pas de figuurlijke kredietbrand blussen als je weet wat de oorzaak is (de lucifer). Door het kennen van de oorzaken, herken je de rationele structuur en daarmee verschaf je jezelf de instrumenten op een rationele manier de problemen op te lossen. Om in de metafoor te blijven: niet elke brand laat zich door water blussen. Je dient wel het specifieke karakter van de brand te kennen.
Een crisis is een crisis als we in het duister tasten over de rationele structuur waarbinnen de crisis plaatsvindt. Omdat we de redelijkheid van de kredietcrisis niet kunnen ontdekken (immers, niemand weet wat er aan de hand is) is er daadwerkelik sprake van een crisis. Zogauw we de situatie begrijpen wordt hij beheersbaar en spreken we niet meer van een crisis. Met andere woorden: zogauw we de redelijkheid van de beurs en de vrije markt ontwaren houden we op te spreken van het onderscheid tussen een reële en een fictieve economie.

In de volgende afleveringen:
- een bepaling van de betekenis van de reële economie vanuit het begrip van geld bij Aristoteles en de arbeidswaardetheorie waarin materiële producten als 'reeel' gelden.
- Metaforen voor de economie.

kredietcrisis - uit: Gereedschapskist voor geschiedkunde

'Als de dollar valt'. Klik hier. In 2005 werd een docu gemaakt waarin het fictieve scenario werd geschetst van de val van de dollar. Natuurlijk kun je nooit de toekomst voorspellen, maar je kunt altijd een poging doen. En dat is ook nodig. Zoals Madison al zei bij het ontstaan van de VS: ' We bevinden ons in de wildernis en er zijn geen voetstappen die we kunnen volgen'. Zo is het ook nu: de maatregelen van de regering zijn pure improvisatie. Niemand kent deze situatie dus elke oplossing is slechts een poging. De enige houvast is de vergelijking met eerdere kredietcrises. Fed-directeur Bernanke is gelukkig een van de grote experts op het gebied van de crash van 1929, maar of die kennis van de geschiedenis gaat helpen...? Gisteren merkte een Republikeinse senator in het congres het volgende op: ' “I am concerned that Treasury’s proposal is neither workable nor comprehensive despite its enormous price tag. It would be foolish to waste massive sums of taxpayer funds testing an idea that has been hastily crafted.” Let wel: dit is een Republikein! Blijkbaar is partijpolitiek in deze dagen niet zo belangrijk. Sommige democraten willen ook meer bedenktijd. Ze vergelijken de huidige druk om de president volmachten te geven in tijden van crisis met de oorlog in Irak toen Bush op eenzelfde wijze grote bevoegdheden in handen kreeg. En Democraten wijzen op de 8 jaar van verregaande maatregelen van de regering Bush om de vrije markt nog vrijer te maken, waarvan we de gevolgen nu kunnen zien. Senator Harry Reid stelde: "We’ll respond with the urgency of action that this situation demands, but after eight years of fiscal dereliction of duty, it’s time for accountability. Should we resolve the issue in one day?” he asked. “I think not.”
Om de urgentie van de crisis te benadrukken verklaarde een andere senator dat er nu geen tijd is voor lulpraatjes. Actie is vereist:

“When there’s a fire in your kitchen threatening to burn down your home, you don’t want someone stopping the firefighters on the way and demanding they hand out smoke detectors first or lecturing you about the hazards of keeping paint in the basement,” Senator Mitch McConnell of Kentucky, the Republican leader, said in a speech on the Senate floor. “You want them to put out the fire before it burns down your home and everything you’ve saved for your whole life. The same is true of our current economic situation. We know that there is a serious threat to our economy, and we know that we must take action to try and head off a serious blow to Main Street.” (alle bovenstaande citaten afkomstig uit NY Times)

Interesting times inderdaad.

Declaration of Independence (the remix) - uit: Gereedschapkist voor Geschiedkunde

Sommige teksten zijn zo beroemd en zovaak geciteerd, dat we bijna vergeten welke krachtige ideeen erachter schuil gaan. Zo'n tekst is de Declaration of Indepedence, uitgesproken op 4 juli 1776, uitgesproken door...ja, door wie eigenlijk?

We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty and the pursuit of Happiness.

Hier zijn wij/we aan het woord. Dat we kan slaan op de founding fathers die de tekst opgesteld hebben of gaat het hier over we, the people, het hele volk, of nog beter: de hele mensheid. Dat laatste lijkt misschien overdreven, maar de tekst is gegoten in de taal van het universele. Denk bijvoorbeeld ook aan de plechtige Verklaring van de Rechten van de Mens (met hoofdletters) die in augustus 1789 midden in het strijdgewoel van de Franse revolutie werd uitgesproken. Ook hier gaat het niet slechts over het Franse volk. Hier handelt het om De Mens, alle mensen op de hele aardkloot (vandaar dat de Chinezen zich er ook aan moeten houden). Nee, hier wordt niet een meninkje verkondigd dat we simpel terzijde kunnen schuiven. Het gaat hier over waarheden die 'self-evident' zijn, boven alle discussie verheven dus. God, the Creator, staat ook nog eens garant van de waarheid van de ze waarheden. De waarheid volgens de declaration legt vast dat 'all men' (dus niet alleen de Amerikanen) gelijk geschapen zijn en dat ze onvervreemdbare rechten hebben. Dat is goed nieuws! Bij geboorte, zonder nog maar iets gedaan te hebben, bezit je al over onvervreemdbare rechten. Life, liberty and the pursuit of happiness. Prachtig! Deze heilige drie-eenheid wordt te pas en te onpas geuit door Amerikanen, in films, in liedjes, in boeken en in de speeches van de presidentskandidaten. Als een eeuwig mantra vormen ze de rode draad in de Amerikaanse geschiedenis en vanuit Amerika worden ze per satelliet als manna uit de hemel (bijbelse verwijzing) over de wereld uitgestort. Kijk maar.

We beginnen bij de founding fathers. In deze film wordt het plechtige moment vastgelegd waarin een groepje bepruikte, ontevreden mannen hun vertrouwen opzeggen in de Engelse koning, de tiran die de onvervreemdbare rechten niet respecteerde. Hij vroeg bijvoorbeeld belasting zonder daarvoor iets van inspraak voor terug te geven. En ja, de Amerikanen moesten ook goedkope Britse thee drinken en dat ging in tegen de heilige weten van de vrije markt. Het ging ongeveer zo. Rond de drie minuut dertig klinken de beroemde woorden.




Tweehonderd jaar later zijn de woorden nog even actueel. Martin Luther King gebruikte de woorden in zijn I have a dream speech waarin hij wijst op een weeffoutje in de uitvoering van de schone belofte van de Declaration: All men are created equal, maar dan toch ook de zwarten!!! Vanaf minuut 2.20 gaat hij expliciet in op de declaration.


Obama weet er ook raad mee. Hij verwijst in het begin van zijn speech naar de afkondiging van de grondwet 221 jaar geleden in 1787. De belofte van vrijheid, ook voor de zwarten, is er al aan het begin van de Amerikaanse geschiedenis, in 1776 en 1787, maar het duurde nog even voordat de belofte van onvervreemdbare rechten voor iedereen gold. Merk op: een verwijzing naar de ontstaansgeschiedenis is heel normaal in Amerika. Kom daar maar eens om in Nederland.



Prachtige woorden opnieuw, maar zoals gezegd, zo vaak geuit dat we de kracht van de woorden wellicht vergeten zijn. De Declaration vervolgt met de volgende robuuste stelling:

That to secure these rights, Governments are instituted among Men, deriving their just powers from the consent of the governed, — That whenever any Form of Government becomes destructive of these ends, it is the Right of the People to alter or to abolish it, and to institute new Government, laying its foundation on such principles and organizing its powers in such form, as to them shall seem most likely to effect their Safety and Happiness.

Dit is de zogenaamde contracttheorie in optima forma. Het idee is simpel: elk individu heeft onvervreemdbare rechten en om deze te waarborgen geeft elk individu instemming aan een groep mensen (government) om deze rechten te waarborgen. Als de regering zich niet aan het contract houdt door de rechten te breken, dan heeft het volk (de optelsom van individuen met onvervreemdbare rechten) het recht om deze regering af te zetten. Dit gebeurt precies in 1776: de koning van Engeland wordt de laan uitgestuurd vanwege het breken van de onvervreemdbare rechten. Dit idee hadden de Amerikanen overigens geleend van ons Nederland dat in 1581 in de Acte van Verlatinghe in vrijwel dezelfde bewoordingen Filips II ontsloeg. Filips was het daar niet mee eens natuurlijk, want hij geloofde niet in onvervreemdbare rechten, althans niet van het volk. Het enige echte recht kwam van God, en die had hem volgens de leer van het Droit Divin aangesteld als heerser.
Natuurlijk was een opstand in 1776 wel weer even genoeg. Liever geen gewelddadige opstanden meer, want terroristen die met geweld een regering omverwerpen; daar zitten we niet op te wachten. Liever met verkiezingen. Eens in de vier jaar mag het volk zich uitspreken over de vraag of de regering de rechten heeft gewaarborgd.
Klinkt mooi. Maar er zijn natuurlijk altijd problemen, want hoe moeten we die onvervreemdbare rechten precies begrijpen. Timothy McVeigh bijvoorbeeld, een terrorist die lang voor Bin laden in Oklahoma een flatgebouw opblies, vond dat de regering de onvervreemdbare rechten met voeten trad. Verzet was (lees de declaration) dus toegestaan.
Hier een aanklacht tegen censuur van de Declaration. We proeven de woede:


In de VS is naar de idee van de Fransman Montesquieu de welbekende Trias Politica ingevoerd. Dit is het belangrijkste idee van de democratie, veel belangrijker dan zo nu en dan een stem uitbrengen. De Trias verdeelt de macht om de mogelijkheid van machtsmisbruik door een machtige groep tegen te gaan. De rechterlijke macht kan bijvoorbeeld de uitvoerende macht op de vingers tikken. De wetgevende macht (het congres, de volksvertegenwoordiging) maakt de wetten. Zonder hun instemming kan de regering, met als hoofd de president, eigenlijk niets. Precies als een regering de controlerende macht van de rechterlijke macht en de wetgevende macht uitschakelt, is er sprake van een dictatuur. Denk aan de beroemde noodverordening die Hitler na de brand in de Rijksdag (gevaar! terreur!) door het parlement wist te loodsen, waarmee het parlement zichzelf buitenspel zette.Voor ons is het interessant te analyseren wat er na 9/11 gebeurd is in de VS. De zgn. Patriot Act die na 9/11 is doorgevoerd geeft de regering in de VS veel volmachten op de bevolking in de gaten te houden door middel van afluisteren van telefoongesprekken en scannen van internetverkeer. Maar was privacy niet een van de onvervreemdbare rechten!!! Hetzelfde zien we gebeuren in Guantanomo Bay waar terreurverdachten zonder eerlijk proces (you have the right to remain silent...) worden vastgehouden en gemarteld worden. Opnieuw weer die onvervreemdbare rechten!!! Het Hooggerechtshof heeft een jaar of wat geleden een uitspraak gedaan waarin deze handelingswijze werd afgekeurd omdat hij in tegenspraak is met de grondwet. Aan deze zaken kunnen we zien dat de prachtige belofte uit 1776 nog altijd op gespannen voet staat met de werkelijkheid.

Michael Moore over de Patriot Act:


En deze docu ziet in de Patriot Act een regelrechte aanval op de 'onvervreemdbare rechten'.

Gereeschapskist: Schijn en werkelijkheid volgens McCain en P. Hilton

McCain geeft de aftrap voor een lange wedstrijd van moddergooien. Hier zien we een prachtig voorbeeld van de uitwassen van democratie. De inhoud wordt opgeofferd aan persoonlijke aanvallen. Verder wordt de politieke discussie teruggebracht tot twee issues: belasting en olie voor auto's. Zo wordt politiek gereduceerd tot individuele consumptie. Grote onderwerpen als milieu (olieboren in Alaska zorgt voor milieuschade en heeft volgens experts totaal geen invloed op de olieprijs) en de vraag waar de belastingen voor dienen (onder Bush vooral voor defensie-uitgaven en niet voor gezondheidszorg en onderwijs), worden gewoon niet besproken.

De vergelijking van Obama met Hilton en Spears dient als 'bewijsvoering' dat Obama dan wel beroemd mag zijn, net als Hilton en Spears, maar dat het een leeghoofd is. McCain maakt hier ook gebruik van de aloude ' waarheid' dat blondines dom zijn. Deze taktiek gebruiken de Republikeinen continu: Obama mag dan een mooie speeches geven, maar het zijn louter mooie woorden; ze hebben geen inhoud. Of: zijn mooie woorden, moeten verhullen dat hij geen leiding kan geven.
In zekere zin is deze kritiek, naar mijn idee, terecht. De presidentskandidaten worden meer en meer als celebrities naar voren gebracht, waarvan het imago veel belangrijk is dan de inhoud. Dit geldt ook voor McCain die zichzelf een soort Rambo-imago probeert te verschaffen met zijn Vietnam-praat. Sarah Palin wordt bijvoorbeeld in de Pers meteen al een superster genoemd wiens inhoudelijke standpunten er totaal niet toedoen. Dat ze zichzelf een 'hockeymom' noemt is voor een Nederlandse hockeymoeder voldoende haar te waarderen (het gaat alleen wel om ijshockey). Dat Palin tegens abortus is (ook na verkrachting), de opwarming van de aarde door invloed van de mens ontkent en creationisme wil invoeren in de biologieles, deert verder niet).

Paris Hilton heeft gereageerd op het fimpje van McCain.


Ondanks de ironie, brengt ze een interessant punt naar voren. Ze wijst op samenwerking in plaats van polarisatie. Daarmee kaart ze een levensgroot probleem aan in de Amerikaanse wijze van democratie bedrijven. Waar Clinton en Obama elkaar laatst nog uitmaakten voor rotte vis, zijn ze nu opeens samen sterk. McCain en Obama wiens standpunten (als ze die al hebben) niet eens zover uit elkaar liggen (McCain is geen conservatieve Republikein), wordt in de verkiezingsstrijd de suggestie gewekt dat er enorme verschillen zijn. Paris wijst op het feit dat we allemaal Amerikaan zijn en dat samenwerking mee roplevert dan dit gebakkelei. Hiermee refereert ze tevens aan een nationalistisch gevoel dat haar wortels heeft in de ontstaansgeschiedenis van de VS.

The little house on the prairie

'Als er een ding is waar ik zeker van ben, is dat ik een gelukkig man ben'. De zin wordt lachend uitgesproken, zonder ironische ondertoon, echter dan echt. De omgeving dient als ondersteunend bewijsmateriaal: jongste dochter op de arm, twee dochters die hem voor de voeten lopen zonder hem te storen in zijn gang. Integendeel: de wijze waarop ze al lopend tegen hem op kijken lijkt eerder een erehaag waar ook zijn vrouw een onderdeel van maakt, zijn vrouw die instemmend en liefdevol naar hem lacht.

'Als er een ding is waar ik zeker van ben, is dat ik een gelukkig man' ben. Het is zo'n ongewone zin. Als iemand in de mond neemt ergens zeker van te zijn dan betreft het vaak iets in het domein van de ellende. Een ding dat zeker is, is dat we dood gaan, dat wie stijgt, vroeg of laat moet vallen, dat we er alleen zeker van kunnen zijn dat er niets zeker is. We merken op zeker van iets te zijn als we standvastigheid willen uitstralen, dat we tot de laatste zucht tegen de vijand zullen strijden, nooit zullen ingeven. We zijn zeker van datgene wat we eigenlijk niet willen (dood, niet weten, een nare wetmatigheid). We zijn zeker van iets als we aangevallen worden. Er zeker van zijn dat we gelukkig zijn, dat lijkt niet in ons op te komen.



De bewoners van het kleine huis op de prairie baden als vanzelfsprekend in het geluk. Alles is liefde. Iedereen heeft begrip voor elkaar. Een moment uit evenwicht wordt hersteld door de helpende hand van de ander. Dit is wat we sentimentaliteit noemen. Het leven puur en simpel. Een idylle.
Het is te makkelijk deze idyllische wereld als verloren te beschouwen, omdat ze zich afspeelt op een simpel platteland zonder luxe, zonder auto's, kleinschalig en overzichtelijk, een wereld die niet meer de onze is. Ook op het idyllische platteland zijn er problemen, vervelende mensen, verdrietige mensen, aardige mensen en ook de bewoners van het huis zelf zijn niet eendimensionaal. Ze hebben verdriet, kennen woede, trots en koppigheid, maar er is iets dat deze wereld doet onderscheiden van de wereld zoals we die zo vaak krijgen voorgeschoteld op tv: deze mensen zijn gericht op het goede.
Het goede is niet meer vanzelfsprekend. De basistoestand van de personages in soaps is er een van wantrouwen, onrust, angst, verlangen naar macht, leugenachtigheid. In een soap is elk moment van geluk zwanger van veinzerij, iemand die doet alsof, iets gedaan wil krijgen, iets te verbergen heeft. Oprechtheid is, zo weten we vaak al als kijker die meer weet of hoe de verhoudingen echt zijn dan de bewoners van de soapwereld, een mantel om onoprechtheid mee te verbergen.

'Als er een ding is waar ik zeker van ben, is dat ik een gelukkig man ben'. Deze uitspraak is geen middel tot het verbergen van iets onwelgevalligs. Het is een eindpunt. De formule voor het vinden van dit geluk wordt ook niet achtergehouden. Ook hier geen achterbaksheid. De ingrediënten worden in alle eerlijkheid gepresenteerd. De echtgenoot die de man van het kleine huis op de prairie verteld dat hij vast een gelukkig man is met zulke fijne kinderen en zo'n fijne vrouw, is zelf minder gelukkig. De reden daarvoor is duidelijk: zijn vrouw is een zelfingenomen snob die meer waarde hecht aan materiële rijkdom dan aan liefde. Dat moet je dus niet doen als je gelukkig wilt worden. Kijk maar naar ons!

Ik heb drie keer tranen over mijn wangen voelen biggelen bij het kijken naar het Kleine huis op de prairie. Dat kan liggen aan het melancholieke tijdstip va het jaar (kerst, oud- en nieuww, bijna jarig), maar het is misschien eerder een vaste karaktertrek: ik heb een zwak voor sentimentaliteit. Waaruit die sentimentaliteit precies bestaat is de moeite waard eens te onderzoeken. Misschien raak ik ontroerd omdat ik me realiseer dat deze idylle echt niet bestaat en ik het verdriet voel van het onmogelijke dat weliswaar overtuigend op het tv-scherm bestaat, maar in de echte wereld onbereikbaar is. Of misschien word ik juist geraakt omdat ik ineens begrijp hoe simpel het is om mooi te leven, hoe makkelijk het is om goed te doen, dat ik moet stoppen zo te zeuren, zoveel te eisen, zo ontevreden te zijn over het gewone. Misschien verlang ik naar een vrouw en kinderen waar je als vanzelfsprekend mee bent, niet altijd levend op jezelf, rekening houden met je eigen wensen, je eigen dromen.

Als het geluk in het huis op de prairie echt is, wat is dan de formule? Het makkelijkste en tegelijkertijd moeilijkste antwoord is liefde. Vanuit de bron van wederzijds liefde emaneert al het goede, maar zo wordt geluk een mysterieuze substantie, iets dat alleen beschikbaar is als je al in het licht van de liefde staat. Hoe je tot die liefde komt, is dan onduidelijk. De bewoners van het huis op de prairie geven gelukkig wel allerlei aanwijzingen, methodes om liefde ook haar licht over jou te laten schijnen. Belangrijk is te leven volgens principes die losjes gebaseerd zijn op de woorden van Jezus.
1) Wat niet wil dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.
Moeder en middelste dochter hebben een opvliegend karakter dat gaat vlammen als hun trots gekrenkt wordt. Precies dat gebeurt als de arrogante snob (de echtgenote van de man die hier zo ongelukkig van wordt) en haar dochter er alles aan doen de bewoners van het huis willen vernederen door hen neer te zetten als boerenkinkels. Een belangrijke les voor het bereiken van geluk is dat je je nooit in je trots moet laten krenken, dat je voor jezelf moet opkomen, maar zonder hiermee te vervallen in het terugbetalen met gelijke munt. Wat niet wil dat u geschiedt...Je kunt altijd de andere wang toekeren.
2) Hoogmoed komt voor de val.
Als moeder zich laat provoceren en als bewijs van haar klasse de duurste stof koopt van de arrogante snob, krijgt ze later berouw. Waarom heeft ze die dure blauwe stof gekocht, alsof ze zoveel geld hebben, ze wilde alleen maar aan die kakmadam laten zien dat ze wel smaak had, niet rondliep in een meelzak. Maar nu heeft haar trots haar naar een plek gebracht waar ze juist niet wil zijn. materiële rijkdom als bewijs van waarde: was dat nu niet juist waarom ze boos werd op die arrogante madam?
3) God houdt van schoonheid.
Als moeder berouwvol aan kinderen en man verklaart dat ze de stof zal terugbrengen, zeggen ze in koor dat ze dat niet moet doen, dat ze de jurk verdient en, zo zegt de man, dat God haar niet voor niets zo mooi heeft gemaakt, dat God wil dat ze zich nog mooier maakt met een mooie blauwe jurk die, zo zegt haar dochter, haar op de hemel zal doen gelijken. Moeder stemt in.
4) Transformeer hoogmoed en trots in vrijgevigheid.
Moeder maakt een hemelblauwe jurk, maar niet voor zichzelf. Ze verrast haar dochters met twee blauwe jurkjes. Het geven geeft groter plezier dan het zelf hebben.

Ach, wat een idylle!!! Het gaat zo maar door met lieve wijsheden, dat je altijd je best moet doen en als je dat doet dat je dan nooit wat te verwijten valt, dat je je nooit zorgen moet maken, dat er altijd oplossingen zijn, dat je altijd eerlijk je fouten moet toegeven, dat je met dat toegeven eigenlijk al je schuld ingelost hebt...En de knusheid: een moeder die de gehele dag door voor haar kinderen klaar staat, een moeder die haar kleren zelf naait, een moeder die zelf koekjes bakt, een man die zijn werk bij het huis heeft, werkt in de open lucht, niet forenst in files, niet dag in dag uit klaagt over vergaderingen en incompetente managers simpelweg omdat hij die niet heeft. Eten van het land, eieren van de eigen kippen, ruimte om te spelen, omgeven door bergen, bos en uitgestrekt land. Altijd zon. Genoeg, genoeg. Zet de tv uit en weg is het kleine huis op de prairie.